8.8 Standaardkosmologie van koude donkermaterie en de kosmologische constante

Startpagina ／ Hoofdstuk 8: Paradigma-theorieën die de Energiefilamenttheorie zal uitdagen (V5.05)

Doel in drie stappen
Helpen begrijpen waarom de standaardkosmologie met koude donkermaterie en de kosmologische constante zo lang als het referentiekader gold; waar dit model knelpunten heeft in uiteenlopende observaties en in de fysische onderbouwing; en hoe de Energiefilamenttheorie (EFT) het drieluik “donkerdeeltjes + Λ + metrische expansie” vervangt door één gezamenlijke taal van een energiemeesterzee en een tensor-landschap, met bovendien toetsbare aanwijzingen over meerdere meetprobes heen.

I. Wat het huidige paradigma stelt

1. Kernclaims

• Vertrek vanuit het sterke kosmologische principe en de achtergrondgeometrie van de algemene relativiteit.
• Samenstelling: koude donkermaterie stuurt de structuurvorming; gewone materie verlicht hemelobjecten; de kosmologische constante veroorzaakt late-tijdversnelling.
• De relatie roodverschuiving–afstand en de kosmische evolutie worden bepaald door de schaalfactor (metrische expansie).
• Met een klein aantal globale parameters laat zich tegelijk een fit maken op de akoestische pieken van de Kosmische Microgolfachtergrond (CMB), type-Ia-supernovae, barion-akoestische oscillaties (BAO), zwakke lensing en grootschalige structuur.

2. Waarom geliefd

• Weinig parameters met sterke koppeling tussen datasets.
• “Technisch” stabiel: rijpe simulatie-toolchains en analyseprocessen.
• Goed overdraagbaar: een heldere verhaallijn en lage onderwijs- en communicatiekosten.

3. Hoe te duiden

• Dit is een eerstelijns fenomenologisch kader: zowel “Λ” als de veronderstelde “deeltjes van koude donkermaterie” zijn microscopisch niet direct bevestigd. Naarmate precisie en datarijkdom groeien, berust de samenhang tussen probes vaker op feedback, systematiek of extra vrijheidsgraden.

II. Observatie-uitdagingen en discussies

1. Nabij–veraf-‘tensions’ en afstand–groei-verschillen

• Verschillende afstandsladders leveren systematisch uiteenlopende globale hellingen.
• Achtergrondafleidingen uit afstandsprobes tonen geregeld lichte spanning met de groeiamplitude/-snelheid uit zwakke lensing, clusterstatistiek en roodverschuivings-ruimtelijke vervormingen.

2. Kleinschalige crisis en ‘te vroeg, te zwaar’

• Aantal satellieten, kern–mantel-dichtheidsprofielen en extreem compacte dwergstelsels vragen vaak om sterke feedback plus fijnafstemming.
• Het veelvuldig voorkomen van massieve, ‘rijpe’ stelsels in het vroege heelal zet efficiëntie-verklaringen onder druk.

3. Grote-hoek-anomalieën in de Kosmische Microgolfachtergrond en de conventie van ‘lenssterkte’

• Lage-multipool-uitlijning, hemisferische asymmetrie en de ‘koude vlek’ treden samen op.
• De geprefereerde lenssterkte in de Kosmische Microgolfachtergrond valt niet altijd samen met inferenties uit zwakke lensing/groei.

4. Materialiteit en natuurlijkheid

• De microscopische oorsprong van de kosmologische constante is moeilijk natuurlijk te verklaren (vacuümenergie-kloof, ‘toevalligheids’-probleem).
• Koude donkermaterie is noch in het laboratorium, noch via directe detectie onomstotelijk aangetoond.

Korte conclusie
Het model presteert uitstekend op eerste orde. Maar zodra richting-/omgevingafhankelijkheid, groeimetriek en kleinschalige dynamica samen worden bekeken, zijn er steeds meer ‘patches’ nodig om de probes onderling te laten sporen.

III. Herformulering door de Energiefilamenttheorie en merkbare veranderingen voor de lezer

Eén-zins samenvatting
De Energiefilamenttheorie gebruikt één basiskaart van een energiemeesterzee en een tensor-landschap ter vervanging van “Λ + deeltjes van koude donkermaterie + metrische expansie”:

• Roodverschuiving komt enkel uit twee tensoreffecten: roodverschuiving door tensor-potentiaal (basisverschil tussen bron en waarnemer) en evolutionaire pad-roodverschuiving (dispersievrije netto-frequentieverschuiving tijdens passage door een evoluerend tensor-landschap).
• Extra ‘trekkracht’ ontstaat door Statistische Tensor-Zwaartekracht (STG) en niet door een steiger van donkerdeeltjes.
• De schijnbare late-tijdversnelling volgt uit de trage evolutie van de tensorachtergrond die dubbel zichtbaar wordt in zowel het afstands- als het bewegingsboek (zie paragraaf 8.5).
• Vroege afstemming en zaadvorming komen voort uit langzame afbouw bij hoge tensor-intensiteit en selectieve bevriezing in de Tensor-Achtergrond (TBN) (zie paragrafen 8.3 en 8.6).

Sprekende analogie
Zie het heelal als een zee die langzaam ontspant:

• Die ontspanning strijkt rimpels glad en retunet het geheel licht (de twee soorten tensor-roodverschuiving).
• Het patroon op het zeeoppervlak (tensor-landschap) ordent samentrekken en uiteendrijven van materie en fungeert als ‘onzichtbare geleiderails’ voor structuurvorming (Statistische Tensor-Zwaartekracht).
• Meerdere observaties ‘lezen’ verschillende facetten van dezelfde tensor-potentiaalkaart.

Drie kernelementen van de herformulering

1. Minder entiteiten, één basiskaart

• Geen “Λ-materie” of “deeltjes van koude donkermaterie”.
• Eén en dezelfde tensor-potentiaalkaart verklaart afstandsmetingen, lensing, rotatiecurven en de finesses van structuurgroei.

2. Ontkoppelen van afstand en groei

• De afstandsverschijning wordt gedomineerd door de tijdsom van twee tensor-roodverschuivingen.
• De groei-verschijning wordt mild aangepast door Statistische Tensor-Zwaartekracht.
  → Kleine, voorspelbare verschillen tussen afstands- en groei-inferenties worden mogelijk, wat bestaande spanningen tempert.

3. Restbeeldvorming, geen restverberging

• Kleine, richting-coherente en omgevingvolgende afwijkingen verdwijnen niet in een ‘foutenemmer’, maar worden als pixels van het tensor-landschap op dezelfde kaart opgenomen.
• Als elke dataset zijn eigen ‘patchkaart’ vereist, ondersteunt dat de eenduidige EFT-herformulering niet.

Toetsbare aanwijzingen (voorbeelden)

• Dispersievrije eis: verschuivingen in roodverschuiving bewegen mee over optisch, nabij-infrarood en radio; uitgesproken kleurafhankelijke drift spreekt tegen evolutionaire pad-roodverschuiving.
• Uitlijning van voorkeursrichtingen: Hubble-residuen van supernovae, minieme BAO-liniaalverschillen, grootschalige zwakke-lensing-convergentie en lage-multipoolmodi in de Kosmische Microgolfachtergrond tonen gelijke micro-bias in dezelfde richting.
• Eén kaart, veel toepassingen: dezelfde tensor-potentiaalkaart reduceert tegelijk (i) residuen in Kosmische Microgolfachtergrond-lensing en zwakke lensing; (ii) buitenrand-trek in rotatiecurven en de zwakke-lensing-amplitude; (iii) tijdsvertragingen bij sterke lensing samen met gekoppelde roodverschuivings-residuen.
• Omgeving volgt mee: gezichtslijnen door rijkere superstructuren vertonen iets grotere afstands- en lensing-residuen; hemisfeer-tegen-hemisfeer ontstaan sub-procentuele verschillen die uitlijnen met de basiskaart.
• Vroege ‘snelkookpan’: de frequentie van compacte, massieve stelsels op hoge roodverschuiving past bij de afgeleide amplitude en tijdschaal van langzame afbouw bij hoge tensor-intensiteit.

Veranderingen die de lezer kan voelen

• Conceptueel: van “donkerdeeltjes + Λ + ruimtelijke rek” naar “één tensor-potentiaalkaart + twee tensor-roodverschuivingen + Statistische Tensor-Zwaartekracht”.
• Methodologisch: residuen niet platdrukken maar via restbeeldvorming het tensor-landschap opbouwen en “één kaart voor veel probes” toetsen.
• Verwachting: focus op kleine, richting-coherente en omgevingvolgende patronen en op dispersievrije kenmerken, niet louter op globale parameters die alles bijeen persen.

Korte verheldering van vaak gehoorde misvattingen

• Ontkent de Energiefilamenttheorie het succes van de standaardkosmologie? Nee. Zij behoudt de hoofdverschijningen die met data overeenkomen, maar duidt de oorzaken met minder postulaten en één basiskaart.
• Is dit hetzelfde als ‘aangepaste zwaartekracht’ of MOND-achtig? Anders. De extra trek komt uit Statistische Tensor-Zwaartekracht; de kernproef is cross-probe-toepasbaarheid op dezelfde kaart.
• Zonder metrische expansie nog een benaderde Hubble-wet? Ja. De twee tensor-roodverschuivingen tellen bij lage roodverschuiving bijna lineair op en herstellen de vertrouwde relatie.
• Zonder deeltjes van koude donkermaterie geen grootschalige structuur? De ‘steiger’ wordt geleverd door het tensor-landschap plus Statistische Tensor-Zwaartekracht, dat ook de schaling van rotatiecurven en de lensing-calibraties verklaart.

Samengevat
De standaardkosmologie is het meest succesvolle nulde-orde kader: weinig parameters, veel observaties passend. Maar naast richting/omgeving-residuen, groeidiagnostiek en kleinschalige dynamica zijn steeds meer patches nodig. De Energiefilamenttheorie herformuleert met een slankere ontologie en één tensor-potentiaalkaart:

• Afstand verschijnt uit roodverschuiving door tensor-potentiaal plus evolutionaire pad-roodverschuiving.
• Extra trek wordt gedragen door Statistische Tensor-Zwaartekracht.
• Kosmische Microgolfachtergrond, lensing, rotatiecurven en structuurgroei worden in lijn gebracht via “één kaart, veel probes”.

Daarmee verschuift de “standaardkosmologie van koude donkermaterie en de kosmologische constante” van ‘enige verklaring’ naar een verschijnselen-samenvatting die eenduidig kan worden herverdeeld en herformuleerd, waardoor haar vermeende ‘noodzakelijkheid’ vanzelf afneemt.